ΑΛΛΑΖΕΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ;

«Τα πάντα ρεί» είπε ο Ηράκλειτος, εννοώντας πως τίποτα στη ζωή μας δεν παραμένει στάσιμο. Ως άνθρωποι έχουμε τόσο την ανάγκη όσο και την τάση να δημιουργούμε σταθερές καταστάσεις. Αν όμως ισχύει πως όλα μεταβάλλονται διαρκώς, τί είναι αυτό που καταφέρνουμε στην πραγματικότητα; Μια ψευδαίσθηση ελέγχου, μια ψευδαίσθηση πως το αβέβαιο παρόν και μέλλον μας είναι στα χέρια μας.

Στη ζωή είναι λίγα εκείνα τα πράγματα που είναι αμετάβλητα. Οι σταθερές στη Φυσική, όπως η μάζα, η ταχύτητα του φωτός και η βαρύτητα. Σταθερή είναι επίσης η θερμοκρασία στην οποία βράζει και παγώνει το νερό. Αντίθετα η στιγμή, που το συναίσθημα ενός ανθρώπου παγώνει είναι τόσο απρόσμενη, που καμία φυσική επιστήμη δεν μπορεί να την προβλέψει. Αν πάμε στον τομέα της βιολογίας προϋπόθεση για την ύπαρξη ενός έμβιου οργανισμού αποτελεί η μεταβολή και η αναπαραγωγή νέων κυττάρων. Άρα τα κύτταρα μας μεταβάλλονται αλλά εμείς όχι; Βάσει ενός απλού επαγωγικού συλλογισμού ο άνθρωπος αλλάζει: Τα κύτταρα ενός έμβιου οργανισμού αναπαράγονται και αλλάζουν. Ο άνθρωπος είναι έμβιος οργανισμός που αποτελείται από μεταβαλλόμενα κύτταρα. Άρα ο άνθρωπος αλλάζει!.

Σύμφωνα με την επιστήμη της ψυχολογίας γεννιόμαστε με ορισμένα ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα εξής ζευγάρια: Ντροπαλός- Κοινωνικός, Παθητικός- Επιθετικός, Συναισθηματικά επίπεδος- Συναισθηματικά έντονος, Αγχώδης- Άφοβος, και Ευαίσθητος- Άτρωτος. Ωστόσο η συμπεριφορά επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από το περιβάλλον. Ένα ντροπαλό παιδί που γεννιέται και αναπτύσσεται σε ένα στοργικό και ταυτόχρονα ελεύθερο περιβάλλον έχει τη δυνατότητα να γίνει περισσότερο κοινωνικό. Κάτι τέτοιο υποδεικνύει πως ακόμη και εκείνα τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μας, που θεωρούνται έμφυτα έχουν τη δυνατότητα να μεταβληθούν.

Άρα γιατί δεν αλλάζουμε όλα εκείνα τα επίκτητα χαρακτηριστικά που θεωρούμε αρνητικά σε εμάς και απλώς τα αποδεχόμαστε με την πεποίθηση ότι δεν μπορούν να αλλάξουν; Καθημερινά ακούμε ανθρώπους να λένε: Αυτός είμαι ,δεν μπορώ να αλλάξω. Η φράση αυτή κρύβει μια έντονη άρνηση της αλλαγής. Μεγαλώνοντας δημιουργούμε ορισμένα γνωστικά σχήματα, τα οποία είναι οι τρόποι που ανταποκρινόμαστε στις αλλαγές και στα γεγονότα της ζωής μας. Βάσει αυτών αποδίδουμε νόημα στις βιωμένες εμπειρίες μας και στην επικοινωνία μας με τους άλλους ανθρώπους. Πολλοί θα έλεγαν πως αυτός είναι ένας λειτουργικός τρόπος για να ανταποκρινόμαστε στην καθημερινότητα. Ο ισχυρισμός αυτός πράγματι κρύβει μια αλήθεια. Πολλές φορές αναπτύσσουμε αρνητικά χαρακτηριστικά ως άμυνα στα όσα έχουμε ζήσει, επειδή πληγωθήκαμε, επειδή πέσαμε θύμα εκμετάλλευσης, επειδή δεν είχαμε κάποιον άνθρωπο στη ζωή μας να μας ακούσει και να μας σταθεί πραγματικά.

Ωστόσο, κοιτάζοντας τα πράγματα από μια άλλη οπτική τα γνωστικά σχήματα- τα αρνητικά μας χαρακτηριστικά- μπορούν να αποτελούν απλώς μια παγίδα που περιορίζει τις δυνατότητες, τις ικανότητες και την προσαρμογή μας σε νέες καταστάσεις που θα μας έκαναν χαρούμενους. Ο άνθρωπος αλλάζει αν αντιληφθεί την αλλαγή όχι ως συγκάλυψη αποτυχιών αλλά ως ανάδειξη των δυνατοτήτων. Όταν συνειδητοποιήσει πως η αλλαγή είναι ο τρόπος με τον οποίο το μέλλον εισβάλλει στη ζωή μας, όπως είπε σοφά ο Alvin Toffler.